SERBI – Për gati dy vjet dolën në rrugë, bllokuan fakultetet dhe organizuan protesta masive duke kërkuar drejtësi dhe përgjegjësi nga pushteti. Tashmë, lëvizja studentore në Serbi ka kaluar nga sheshet në parlament, duke u shndërruar në sfidën më të fortë politike ndaj Aleksandar Vuçiçit dhe Partisë Progresive Serbe (SNS), që ka dominuar politikën e vendit për më shumë se një dekadë.
Më 25 tetor 2026, në zgjedhjet e parakohshme parlamentare, lista e mbështetur nga studentët doli fituese sipas projeksioneve të para, ndërsa Vuçiç pranoi humbjen. Sipas të dhënave paraprake të raportuara nga mediat, lista studentore pritet të sigurojë rreth 138 nga 250 mandatet e parlamentit. Rezultatet përfundimtare zyrtare mbeten për t’u konfirmuar.
Tragjedia që ndezi revoltën
Gjithçka nisi më 1 nëntor 2024, kur një tendë betoni në hyrje të stacionit hekurudhor të Novi Sadit u shemb, duke shkaktuar vdekjen e 16 personave. Tragjedia shkaktoi zemërim të madh publik dhe ngriti pikëpyetje për punimet e rikonstruksionit, përgjegjësinë institucionale dhe dyshimet për korrupsion.
Disa javë më vonë, studentët nisën bllokimin e fakulteteve dhe organizimin e protestave. Një prej episodeve që i dha hov lëvizjes ishte sulmi ndaj studentëve gjatë një ceremonie përkujtimore në Beograd, në nëntor 2024.
Kërkesat e tyre ishin konkrete: publikimi i dokumenteve për rikonstruksionin e stacionit, identifikimi dhe ndëshkimi i personave që sulmuan protestuesit, heqja e akuzave ndaj protestuesve të arrestuar dhe rritja e financimit për arsimin e lartë. Me kalimin e muajve, protesta u shndërrua në një lëvizje më të gjerë kundër korrupsionit dhe mënyrës së funksionimit të institucioneve.
Kush qëndron pas lëvizjes?
Ndryshe nga partitë tradicionale, lëvizja nuk u ndërtua rreth një kryetari të vetëm. Ajo u organizua përmes asambleve studentore, të njohura si plenume, ku pjesëmarrësit diskutonin dhe merrnin vendime kolektivisht.
Në zgjedhje, studentët u përfaqësuan përmes listës “Studentska lista – Studenti pobeđuju”, që përkthehet “Lista Studentore – Studentët Fitojnë”. Në listë përfshihen mjekë, profesorë, juristë, artistë, aktivistë dhe profesionistë të tjerë, ndërsa studentët deklaruan se kandidatët u përzgjodhën përmes konsultimeve të lëvizjes dhe jo nga drejtuesit e partive tradicionale.
Një nga emrat kryesorë të listës është Ilija Srđanović, kardiolog nga Novi Sadi, i cili kryeson kandidaturat. Mes figurave të njohura janë edhe ish-basketbollisti Dejan Bodiroga, aktori Tihomir Stanić dhe avokati e reperi Feđa Dimović. Megjithatë, lëvizja është përpjekur të shmangë kultin e individit dhe të ruajë vendimmarrjen kolektive.
Si u kthyen protestuesit në forcë politike?
Në maj të vitit 2025, studentët kërkuan zgjedhje të parakohshme parlamentare. Pas muajsh protestash dhe bllokimesh, vendosën të mos kufizoheshin më vetëm te presioni në rrugë, por të konkurronin drejtpërdrejt për pushtetin.
Kjo lëvizje ndryshoi ekuilibrat politikë në Serbi. Një pjesë e qytetarëve të zhgënjyer nga partitë tradicionale të opozitës panë te studentët një alternativë të re, të lidhur me kërkesat për drejtësi, transparencë dhe institucione më të pavarura.
Fushata e tyre u përqendrua te lufta kundër korrupsionit, përgjegjësia e zyrtarëve publikë, reforma në drejtësi dhe përmirësimi i shërbimeve publike. Në prag të zgjedhjeve, dhjetëra mijëra mbështetës u mblodhën në Beograd, duke treguar se lëvizja kishte fituar përmasa përtej universiteteve.
Çfarë do të ndodhë tani në Serbi?
Rezultati paraprak përbën një goditje të fortë politike për kampin e Vuçiçit. Për vite me radhë, Partia Progresive Serbe ka pasur kontrollin kryesor të institucioneve politike, ndërsa opozita ka luftuar për të krijuar një alternativë të bashkuar.
Tani, nëse projeksionet konfirmohen nga rezultatet zyrtare, lista studentore do të ketë shumicën e nevojshme për të marrë drejtimin e parlamentit dhe për të tentuar formimin e qeverisë. Megjithatë, fitorja elektorale nuk do të thotë automatikisht se të gjitha kërkesat e protestuesve do të përmbushen. Lëvizja do të duhet të tregojë nëse mund ta kthejë mobilizimin qytetar në një program të qëndrueshëm qeverisës.
Sfida kryesore do të jetë kalimi nga kërkesa për llogaridhënie te përgjegjësia konkrete për drejtimin e vendit, në një shoqëri të polarizuar dhe me institucione që për vite kanë funksionuar nën ndikimin e pushtetit politik.
Nga një tragjedi që kërkoi përgjegjësi, te një lëvizje që sfidoi pushtetin, studentët serbë kanë hapur një kapitull të ri politik. Tashmë, pyetja nuk është vetëm nëse mund të rrëzojnë dominimin e vjetër, por nëse do të arrijnë të përmbushin pritshmëritë e qytetarëve që u besuan votën.
