Në vjeshtën e vitit 1944, Selim Mborja (Venxha) dhe bashkëshortja e tij Fitretja u përballën me një nga momentet më të errëta të jetës së tyre. Një letër anonime, e hedhur poshtë derës së shtëpisë, i paralajmëronte për një vendim fatal: njësiti gueril i Korçës kishte marrë vendimin për ekzekutimin e tij.
Paralajmërimi ishte i qartë dhe i frikshëm. Rreziku ishte real. Familja Mborja, e njohur për pasurinë, kulturën dhe kontributin e jashtëzakonshëm ndaj qytetit të Korçës, po shndërrohej në objekt hakmarrjeje politike.
Një familje që ndërtoi qytetin
Familja Mborja (Venxha) ishte ndër familjet më të pasura dhe më bamirëse të Korçës dhe Mborjes. Me dhjetëra dyqane, kafene, banesa, toka dhe pyje, ata jo vetëm ndërtuan pasurinë e tyre, por edhe zhvilluan qytetin.
Themeluesi i fisit, Banush Mborja, njihej si simbol i bamirësisë. Motoja e tij ishte e thjeshtë:
“Bëj mirë dhe mos e përmend kurrë.”
Falë kësaj familjeje, Mborja u shndërrua në një qendër ekonomike dhe shoqërore, ku myslimanë dhe të krishterë jetonin e festonin bashkë.
Patriotë, luftëtarë dhe intelektualë
Breza të tërë të familjes Mborja u shquan në histori:
Mehmet Mborja, i diplomuar në Itali, komandant i xhandarmërisë shqiptare
Haki Mborja, mjek, kryengritës, udhëheqës çete dhe pjesëmarrës në shpalljen e Pavarësisë
Ismail Sali Mborja, sponsor i botimit të abetares shqipe
Abedin Mborja, pjesë e komisioneve të administrimit të Korçës
Haki Mborja, i njohur si “Doktori kryengritës”, luftoi në gjithë jugun e Shqipërisë dhe ishte një nga figurat kyçe të rezistencës kombëtare.
Vendimi për t’u larguar
Pas konsultimeve me familjarët, Selim Mborja kuptoi se largimi ishte i vetmi shpëtim. Vendimi për të lënë Korçën ishte i dhimbshëm. Fitretja, e njohur për bamirësinë e saj ndaj jetimëve dhe të varfërve, e ndoqi të shoqin pa hezitim.
Ata u larguan drejt Selanikut, ku familja kishte prona dhe një hotel. Bashkë me ta udhëtoi edhe Koço Kota. Mërgimi ishte i heshtur dhe i rëndë. Korça mbeti pas, bashkë me miqtë, kujtimet dhe jetën e ndërtuar ndër breza.
Enver Hoxha dhe elita e Korçës
Në shkrimet e tij, Enver Hoxha përmend Selim Mborjen si pjesë të “elitës myslimane” të Korçës, por miqësia mes tyre nuk ka ekzistuar kurrë. Sipas dëshmive, pikërisht kjo përkatësi shoqërore dhe ekonomike e bëri Selim Mborjen objekt përndjekjeje politike.
Ironikisht, Enver Hoxha kishte fjetur në vilën e Selim Mborjes, por më vonë regjimi që ai ndërtoi do të shkatërronte gjithçka që kjo familje kishte ndërtuar.
Njeriu që i dha dritë Korçës
Një nga kontributet më të mëdha të Selim Mborjes ishte elektrifikimi i Korçës. Shoqëria e tij “Xheneral Elektrik” ndërtoi centralin elektrik dhe më vonë hidrocentralin e parë në Shqipëri në Vithkuq (1936).
Gazetat e kohës shkruanin se Selim Mborja shpenzonte pa kursim, vetëm që qyteti të kishte dritë.
Një histori që u hesht
Historia e familjes Mborja është historia e një elite qytetare, patriotike dhe bamirëse, e cila u dëbua, u harrua dhe u fshi nga narrativa zyrtare. Selim Mborja jetoi mërgimin si plagë të hapur, ndërsa Fitretja mbeti simbol i heshtur i një jete të dhënë për të tjerët.
Kjo është një histori që nuk flet vetëm për një familje, por për një epokë të tërë të shuar me dhunë.
