Një investigim i realizuar nga emisioni “Inside Story” në Top Channel, në janar të vitit 2021, ngriti një sërë pikëpyetjesh mbi aktivitetin, financimin dhe kontrollin e organizatave me karakter fetar në Shqipëri. Në fokus ishte shifra prej 611 organizatash dhe fondacionesh fetare e humanitare, një pjesë e të cilave rezultonin të regjistruara në dokumentet shtetërore, por pa një aktivitet të identifikueshëm në terren.
Sipas të dhënave të bëra publike nga Komiteti Shtetëror për Kultet, në këtë listë përfshiheshin 248 fondacione, 323 organizata jofitimprurëse dhe 40 qendra. Por vetë institucioni pranonte se lista mund të kishte pasaktësi, pasi në Shqipëri mungonte një kategorizim i qartë i këtyre subjekteve.
Një prej problematikave më shqetësuese lidhej me shoqatat e regjistruara gjatë viteve 1992–1997. Drejtoresha e atëhershme e Komitetit Shtetëror për Kultet, Loreta Aliko, deklaronte se një pjesë e tyre nuk kishin funksionuar asnjëherë, por nuk ishin çregjistruar dhe vijonin të figuronin në regjistrat zyrtarë.
Por përtej ekzistencës së këtyre organizatave, një tjetër pikëpyetje lidhet me paratë që ato mund të marrin nga jashtë vendit.
Kush janë personat dhe institucionet që financojnë këto shoqata? A e dinë donatorët se ku përfundojnë paratë që dërgojnë në Shqipëri? A janë të sigurt se fondet e tyre shkojnë për qëllimin fetar, humanitar apo bamirës që u është prezantuar? Dhe nëse një organizatë nuk zhvillon më aktivitet, kush mban përgjegjësi për paratë e mbledhura në emër të saj?
Këto pyetje marrin rëndësi të veçantë edhe për shqiptarët që jetojnë jashtë vendit, të cilët kontribuojnë financiarisht për komunitete fetare, projekte bamirësie dhe ndihma për familjet në nevojë. Në mungesë të informacionit të verifikueshëm për aktivitetin e përfituesve, ekziston rreziku që kontributet e tyre të mos shkojnë në destinacionin për të cilin janë dhënë. Megjithatë, nuk ka të dhëna që provojnë se donatorët janë mashtruar nga këto organizata.
Një tjetër çështje është transparenca financiare. Legjislacioni shqiptar u njeh organizatave jofitimprurëse të drejtën për të përfituar fonde nga burime vendase dhe të huaja, por parashikon edhe detyrime për administrimin e financave, mbajtjen e dokumentacionit dhe raportimin financiar sipas kushteve ligjore.
Ligji për organizatat jofitimprurëse parashikon gjithashtu që marrëdhëniet financiare dhe detyrimet ndaj donatorëve të bazohen në marrëveshjet përkatëse. Ndërkohë, mbetet për t’u verifikuar në praktikë se sa prej organizatave i përmbushin këto detyrime dhe sa informacion për financuesit e tyre është realisht i aksesueshëm për publikun.
Çështja shtrohet edhe më fort: Pse qytetarët që dhurojnë para nuk kanë gjithmonë mundësi të kuptojnë se kush qëndron pas një organizate, sa fonde ka mbledhur dhe si janë përdorur ato?
Pesë vite pas investigimit të Top Channel, nevojitet një verifikim i ri institucional për të kuptuar se sa prej 611 organizatave të identifikuara në atë kohë janë ende aktive, sa kanë adresë dhe aktivitet real, sa kanë dorëzuar dokumentacionin financiar dhe cilat janë burimet e financimit të tyre.
Liria e besimit dhe e organizimit është një e drejtë kushtetuese. Por kjo nuk mund të përjashtojë transparencën, përgjegjshmërinë financiare dhe kontrollin e ligjshmërisë së veprimtarisë.
Në fund, pyetja mbetet: A po financojnë shqiptarët brenda dhe jashtë vendit organizata që i njohin dhe u besojnë, apo një pjesë e parave mund të përfundojë në struktura që ekzistojnë vetëm në dokumentet e shtetit?


