- 🔹OPINION: A mendoni se Shqipëria duhet të pastrojë dhe të bëjë funksionale 168.000 bunkerët dhe tunelet❓
Shqipëria nuk është e rrezikuar ditekt nga lufta Iran–Izrael, por i ditekt ndoshta po.
1. Gjeografi jemi larg zonës së konfliktit
Shqipëria është fizikisht shumë larg nga Lindja e Mesme dhe nuk ka kufij me asnjë nga vendet e përfshira në konflikt.
2. Neutraliteti ushtarak në këtë konflikt
Shqipëria nuk ka ndonjë rol ushtarak aktiv në konfliktin Izrael–Iran dhe nuk është pjesë e përplasjeve të drejtpërdrejta.
3. Aleanca me Perëndimin dhe NATO-n
Si vend anëtar i NATO-s, Shqipëria ka një lloj mbrojtjeje kolektive, që ndihmon në shmangien e kërcënimeve të drejtpërdrejta ushtarake.
Pse ka njëfarë rreziku indirekt:
1. Marrëdhëniet me opozitën iraniane (MEK)
Shqipëria strehon anëtarë të organizatës opozitare iraniane MEK (Mojahedinët e Popullit), që shihet si armike nga regjimi i Iranit. Kjo e ka futur vendin në një lloj “radari” të Iranit – më shumë në aspektin kibernetik dhe propagandistik sesa ushtarak.
2. Sulmet kibernetike
Shqipëria ka qenë më parë shënjestër e sulmeve kibernetike nga Irani (në vitin 2022), pas tensioneve për strehimin e MEK. Kjo është një fushë ku Irani ka vepruar në mënyrë aktive edhe ndaj vendeve më të vogla që lidhen me interesat e tij.
3. Destabilitet rajonal dhe energjetik
Nëse konflikti Iran–Izrael përshkallëzohet në një luftë më të gjerë rajonale, mund të ndikojë në:
• çmimet e naftës dhe gazit (gjë që ndikon edhe Shqipërinë);
• rrjedhje refugjatësh apo kriza globale;
• tensione në Bosnje, Kosovë apo Ballkan në përgjithësi, ku aktorët globalë kanë interesa të përplasura.
Shqipëria nuk është në vijën e parë të rrezikut nga lufta Iran–Izrael, por ka një ndjeshmëri të kufizuar, kryesisht për shkak të:
• lidhjes me MEK,
• sulmeve kibernetike të së kaluarës,
• varësisë ekonomike nga tregjet globale dhe sigurisë energjetike.
Vigjilenca është e nevojshme, sidomos në mbrojtjen kibernetike dhe sigurinë kombëtare. Por paniku nuk është i justifikuar.
A duhet qeveria të bëjë gati bunkerët?
Ndoshta të gjithë bunkerët dhe tunelet duhet të restaurohen apo bëhen funksionale, por një pjesë e përzgjedhur e tyre, po.
Arsyet pse disa prej tyre duhen ruajtur dhe funksionalizuar:
1. Vlerë historike dhe kulturore – Bunkerët janë simbol i një periudhe unike të historisë shqiptare. Mund të shndërrohen në muze, qendra edukative, ose pika turistike që tregojnë realitetin e izolimit gjatë diktaturës.
2. Turizëm alternativ – Në vende si Gjermania apo Çekia, bunkerët e vjetër janë kthyer në atraksione turistike. Edhe Shqipëria mund të zhvillojë këtë sektor për të tërhequr turistë të interesuar për historinë ushtarake apo të Luftës së Ftohtë.
3. Funksione praktike moderne – Disa tunele mund të përshtaten si strehime emergjente, magazina publike, qendra rinore, ose hapësira për art dhe kulturë urbane.
Arsyet pse jo të gjithë duhen funksionalizuar:
• Kostoja e pastrimit dhe mirëmbajtjes së mijëra bunkerëve është shumë e lartë dhe jo e justifikueshme për një vend me prioritet më të madh në infrastrukturë, shëndetësi, dhe arsim.
• Shumë prej tyre janë të paaksesueshëm, në zona malore, të degraduar dhe pa ndonjë vlerë reale funksionale.
• Rreziku mjedisor ose ndotja mund të jetë i lartë në disa prej tyre nëse nuk trajtohen siç duhet.
Alternativa e arsyeshme:
Një projekt kombëtar për:
• inventarizimin e bunkerëve dhe tuneleve;
• klasifikimin sipas vlerës historike, vendndodhjes dhe potencialit funksional;
• zhvillimin e zgjedhur të atyre me potencial ekonomik, turistik ose social.
Shqipëria nuk ka nevojë t’i funksionalizojë të 168.000 bunkerët, por duhet të ruajë dhe zhvillojë një pjesë të tyre me qëllim historik, turistik dhe praktik. Kjo është një mënyrë për të respektuar të kaluarën, por edhe për ta përdorur atë në të ardhmen.
