Raporti i Komisionit Evropian për vitin 2025 thekson se progresi në lirinë e shprehjes dhe medias në Shqipëri mbetet i kufizuar. Në këtë kontekst, Faktoje.al dhe Qendra Shkencë dhe Inovacion për Zhvillim (SciDev), me mbështetjen e Ambasadës së Mbretërisë të Vendeve të Ulëta në Shqipëri, organizuan një tryezë të rrumbullakët me pjesëmarrjen e institucioneve, deputetëve nga forcat kryesore politike por dhe partitë e reja, gazetarëve, shoqërisë civile dhe partnerëve ndërkombëtarë për veprime konkrete.
Roli i medias
Nën moderimin konçiz të tryezës nga eksperti Neritan Sejamini, Klodiana Kapo, Drejtoresha Ekzekutive e Faktoje.al, theksoi në fillim të takimit se interesat e pronarëve dhe presioni politik janë faktorët kryesorë që minojnë besimin ndaj medias.
Ajo nënvizoi se media duhet të shërbejë jo vetëm si transmetuese e lajmit, por edhe si instrument edukues që krijon besim në këtë mjedis polarizues.
Realiteti
Blerjana Bino, Drejtoreshë Ekzekutive e SciDev, vuri në dukje se përparimi i vogël i evidentuar në raport nuk ka ndikim real tek gazetarët. Ajo paralajmëroi se pa çmontimin e një sistemi të kapur nga interesat monetare dhe politike, gazetaria cilësore mbetet e pamundur. Bino shtoi se pa gazetarë të mbrojtur, informacioni i besueshëm është i vështirë.
Perspektiva ndërkombëtare
Ambasadori i Mbretërisë së Vendeve të Ulëta në Shqipëri, Reinout Vos, theksoi se pa media të lirë, demokracia nuk funksionon dhe, kur gazetarët nuk janë të sigurt, llogaridhënia vihet në rrezik.
Kritikat
Koloreto Cukali kritikoi raportin e BE për mosreflektimin e fenomenit të “zhdukjes së lajmit” nga mediat kryesore dhe kërkoi transparencë të fondeve publike. Për këtë të fundit, Erion Tase kërkoi rregullim konkret.
Aleksandra Bogdani e BIRN theksoi se vullneti politik është “thembra e Akilit” për zhvillimin e medias, duke kritikuar praktikat e shpërndarjes së materialeve të gatshme nga institucionet dhe po aq, transmetimit të tyre nga tv e licensuara, në një kohë kur vetë frekuenca e transmetimit shfrytëzohet si një e mirë publike.
Kushtet e punës
Isa Myzyraj (AGSH) kërkoi shkëputjen e lidhjeve mes qeverisë dhe pronarëve të mediave, sidomos kur ata shpallen investitorë strategjikë. Ai ngriti shqetësime për kushtet e punës, pagesat e vonuara dhe mungesën e mbrojtjes ligjore.
Osman Stafa një tjetër gazetar denoncoi mungesën e aksesit në informacion, censurën dhe autocensurën që, sipas tij, po dëmtojnë interesin publik.
Perspektiva politike
Kryetarja e Komisionit për të Drejtat e Njeriut dhe Mjetet e Informimit Publik, Jorida Tabaku, solli në vëmendje kontrollin e informacionit nga MIA dhe theksoi tre detyrime që burojnë nga integrimi: Dekriminalizimi i shpifjes, mbrojtja nga paditë SLAPP dhe pavarësia e AMA/RTSH
Armela Krasniqi, Drejtoreshë e AMA, kërkoi gjatë diskutimeve një përkufizim ligjor për “median” dhe “gazetarin”, duke mbrojtur në të njëjtën kohë pavarësinë e AMA me vendime konsensuale të pakontestuara, sipas saj, as nga partitë politike e as nga shoqëria civile
Në anën tjetër, Erald Kapri deputeti i Partisë “Mundësia” paralajmëroi se çdo iniciativë ligjore rrezikon të kthehet në kontroll, duke mbrojtur tezën e vetërregullimit të medias.
Dekani i Fakultetit e Historisë dhe Filologjisë, profesor Mark Marku, sugjeroi konsensus për standardizimin e medias shqiptare
Konkluzionet
Në fund të diskutimeve, nga tryeza rezultoi nevoja për pavarësi politike të medias, transparencë financiare dhe pronësie, sidomos mbi përdorimin e fondeve publike, mbrojtje ligjore për gazetarët, një status i qartë juridik për median dhe gazetarët, dallimet mes mediave tradicionale dhe atyre online, vetërregullim dhe konsensus për standardizimin e sektorit.
Gjatë tryezës u evidentua se presioni i BE-së, donatorëve dhe vetë komunitetit të gazetarëve shihet si i domosdoshëm për të detyruar qeverinë të ndërmarrë hapa konkretë ne drejtim të pavarësisë së medias.
