“Qan Rehova, qan Nivica, për Kalemin nga Rakicka…”
Kjo këngë e vjetër që përshkon më shumë se një shekull, na ngjitet në lartësitë e Malit të Thatë, ku ndodhet Rakicka, një fshat i fisëm që ka ditur të ruajë shpirtin dhe krenarinë e vet. Dikur strehë kaçakësh e trimash që u thureshin këngë, sot është një vend që përpiqet të mbajë gjallë frymën e jetës, falë edhe rrugës së asfaltuar që rreth dy dekada më parë i solli shpresë e zhvillim.
Nga historia e hershme te koha e luftës
Në vitin 1927, Rakicka numëronte 627 banorë – një fshat i madh për kohën. Por kufiri që lëkundej për shkak të luftërave dhe pretendimeve territoriale, bëri që shumë banorë të largoheshin në kërkim të sigurisë. Vendosja e klonit pas luftës e preu përfundimisht lidhjen tradicionale me fshatrat përtej kufirit.
Gjatë Luftës Nacionalçlirimtare, Rakicka mori anën e Ballit Kombëtar. Kujtohet episodi i vitit 1942, kur Haxhi Lleshi qëndroi në shtëpinë e Mulla Hysenit, një natë që mbeti në kujtesë për mikpritjen e matur dhe respektin mes kundërshtarëve politikë. Në vitin 1943, kur gjermanët mblodhën fshatin për të folur kundër partizanëve, një i ri shpalli hapur se do t’u bashkohej atyre. Vetëm ndërhyrja e Selman Çollakut, komandantit të Ballit Kombëtar, shpëtoi fshatin nga djegia.
Nga Rakicka dolën 24 partizanë, ndërsa pas çlirimit, dy persona nga radhët e ballistëve u dënuan.
Më 12 gusht 1948 u krijua kooperativa bujqësore, që në vitin 1952 u regjistrua me emrin “Çlirimi”. Kryetar ishte Gurali Dulo, ndërsa në vitin 1964 u hap shkolla 7-vjeçare.
Një rikthim pas dekadash
Autori i këtij shkrimi rrëfen se nuk kishte qenë në Rakickë që nga viti 1970, kur si gjimnazist kaloi nëpër të rrugës për Prespë. Ai kujton shokun e tij të klasës, Elmas Dulon, që më pas ndoqi karrierë ushtarake dhe u ngjit deri në gradën kolonel e shef shtabi i Forcave Detare. Takimet me bashkëkrahinas e miq të vjetër në Bilisht e Përrenjas i rikthyen kujtime të forta për vendlindjen.
Rakicka sot
Vendosur në veriun e Devollit, në një zonë dikur kufitare e të izoluar, Rakicka sot ka rreth 67 familje me 242 banorë (sipas gjendjes civile të vitit 2008).
Në vitin 1990 kishte ende 100 shtëpi dhe plot 5 mijë krerë bagëti. Rrugët me kalldrëm, shtëpitë prej guri dhe rregullsia e rrjetit rrugor dëshmojnë për kulturën dhe kujdesin e banorëve. Në qendër ndodhet çezma me ujë të ftohtë, simbol i jetës në fshat dhe burim freskie edhe në ditët më të nxehta.
Emra të njohur nga Rakicka
Fshati ka nxjerrë figura të spikatura si:
Ridvan Bode, ish-deputet i Devollit dhe një nga drejtuesit e Partisë Demokratike.
Saimir Mane, biznesmen dhe miliarder i njohur.
Edlira Bode, ish-deputete.
Dashnor Diko, këngëtar popullor.
Zëra nga bashkëfshatarët
Elmas Dulo kujton: “Rakicka ka histori të hershme dhe nuk e përfaqëson vetëm një deputet. Ka nxjerrë 23 kuadro me arsim të lartë. Mungesa e rrugës e vështirësoi jetesën, ndaj shumë bashkëfshatarë u shpërndanë në SHBA, Australi, Greqi, Itali, Gjermani… por kudo janë të respektuar e punëtorë.”
Nevrus Gupe shton: “Kam patur shokë si Mefaili ‘Ilka’, Refki Beqo, Mazllëm Diko, të rinj arsimdashës e të paharruar.”
Meleq Zerani thekson: “Ridvan Bode është njeri me vlera që solli investime në Devoll. Njoh edhe Shkëlqim Boden, zooteknik i nderuar, e Vladimir Dikon, njeri me mendje të ndritur.”
